CAATSA yaptırımları, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan'ın yaptığı son açıklamaların ardından yeniden gündeme geldi. ABD ile Türkiye arasında yürütülen görüşmeler kapsamında CAATSA yaptırımlarının kaldırılması konusu öne çıkarken, vatandaşlar "CAATSA nedir?", "CAATSA yaptırımları Türkiye'ye neden uygulandı?" ve "CAATSA yaptırımları nasıl kalkar?" sorularına yanıt arıyor.
CAATSA Nedir?
CAATSA, İngilizce "Countering America's Adversaries Through Sanctions Act" ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçesi ise "Amerika'nın Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Etme Yasası" olarak bilinmektedir.
2017 yılında yürürlüğe giren yasa, ABD'nin Rusya, İran ve Kuzey Kore ile önemli savunma veya istihbarat iş birlikleri yapan ülke, kurum ve kişilere ekonomik ve siyasi yaptırım uygulamasına olanak tanımaktadır.
Türkiye'ye CAATSA Yaptırımları Neden Uygulandı?
ABD, Türkiye'nin Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi satın almasının ardından Aralık 2020'de CAATSA kapsamında yaptırım kararı aldı.
Bu kapsamda Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) yaptırım listesine alınırken, dönemin SSB Başkanı İsmail Demir ile bazı üst düzey yetkililere de yaptırım uygulandı.
ABD yönetimi, S-400 sistemlerinin NATO güvenliği ve F-35 savaş uçaklarının teknolojisi açısından risk oluşturduğunu savundu.
CAATSA Yaptırımları Neleri Kapsıyor?
Türkiye'ye uygulanan CAATSA yaptırımları kapsamında şu önlemler hayata geçirildi:
Savunma Sanayii Başkanlığına ABD ihracat lisanslarının verilmesi durduruldu.
ABD finans kuruluşlarından kredi ve mali destek imkanları sınırlandırıldı.
Yaptırım listesindeki kişilere ABD'ye giriş yasağı getirildi.
ABD'deki mal varlıkları ve finansal işlemler kısıtlandı.
ABD kurumlarının yaptırım uygulanan kişi ve kuruluşlarla sözleşme yapması engellendi.
CAATSA Yaptırımları F-35 ve F-16 Sürecini Nasıl Etkiledi?
CAATSA yaptırımları sonrasında Türkiye, F-35 savaş uçağı programından çıkarıldı. Bunun üzerine Ankara, hava kuvvetlerinin modernizasyonu amacıyla 40 adet F-16 Blok 70 savaş uçağı ile 79 modernizasyon kiti talebinde bulundu.
Uzun süren müzakerelerin ardından ABD Kongresi, 2024 yılında satışa onay verdi. Böylece Türkiye ile ABD arasında savunma alanındaki ilişkilerde yeni bir dönem başladı.
CAATSA Yaptırımları Nasıl Kalkar?
CAATSA yaptırımlarının kaldırılması için ABD yönetiminin ve Kongre'nin belirli hukuki süreçleri tamamlaması gerekiyor.
Uzmanlara göre yaptırımların kaldırılabilmesi için:
ABD yönetiminin yaptırımların kaldırılmasını uygun görmesi,
Yasal prosedürlerin tamamlanması,
Türkiye ile ABD arasında savunma ve güvenlik alanındaki anlaşmazlıkların çözülmesi,
Kongre'nin gerekli değerlendirmeleri yapması gerekiyor.
Bu nedenle süreç siyasi ve diplomatik müzakerelere bağlı olarak ilerliyor.
2026'da CAATSA Yaptırımlarında Son Durum
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, yaptığı açıklamada Türkiye ile ABD'nin CAATSA yaptırımlarının kaldırılması konusunda ortak iradeye sahip olduğunu, ancak bunun zaman alacak diplomatik ve hukuki bir süreç olduğunu ifade etti.
Öte yandan ABD yönetimi, Türkiye'ye yaklaşık 700 milyon dolarlık F110 savaş uçağı motoru satışına yönelik niyet bildiriminde bulundu. Kongre'nin itiraz etmemesi halinde bu motorların Türkiye'ye satılması bekleniyor. Motorların, Türkiye'nin milli muharip uçağı KAAN programında kullanılması planlanıyor.
