Eşel mobil sistemi, Türkiye'de ilk kez 17 Mayıs 2018 tarihinde yaşanan kur dalgalanmalarının ardından uygulamaya konulmuştu. Ancak, 2021 yılının son çeyreğinde, akaryakıt fiyatlarındaki artışların ÖTV miktarını tamamen absorbe etmesi nedeniyle sistem kademeli olarak sonlandırılmıştı. Bugün (3 Mart 2026) itibarıyla, Körfez'deki askeri gerilimin petrol fiyatlarını 85 dolar seviyesine taşıması ve rafineri marjlarında %25'lik bir artışa neden olmasıyla birlikte, motorin fiyatlarına yaklaşık 6,69 TL ile 7 TL arasında bir zam beklentisi oluştu . Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın bu zammın vatandaşa yansımasını sınırlamak amacıyla eşel mobil sistemini yeniden gündeme aldığı ve kapsamlı bir etki analizi yürüttüğü belirtiliyor. Çalışmaların kısa sürede tamamlanarak nihai kararın bu hafta içinde netleşmesi bekleniyor.
EŞEL MOBİL SİSTEMİ NEDİR VE NASIL ÇALIŞIR?
Eşel mobil sistemi, akaryakıt fiyatlarında uluslararası petrol fiyatları ve döviz kuruna bağlı olarak meydana gelen dönemsel artışların, Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) üzerinden karşılanarak pompa satış fiyatlarına doğrudan yansımasını engellemeyi hedefleyen bir mekanizmadır. Bu sistemin temel amacı, akaryakıt fiyatlarındaki dalgalanmaların enflasyonist etkilerini minimize etmek ve tüketicinin alım gücünü korumaktır.
Akaryakıt fiyatlarında (vergiler hariç) bir artış öngörüldüğünde, örneğin 20 kuruşluk bir zam ihtiyacı doğduğunda, devlet bu miktarı ÖTV'den düşer. Böylece, akaryakıtın pompa fiyatı sabit kalır veya artış daha sınırlı olur. Tersine, uluslararası petrol fiyatlarında bir düşüş yaşandığında, bu düşüş doğrudan pompa fiyatlarına indirim olarak yansıtılmaz; bunun yerine, daha önce feragat edilen ÖTV miktarı eski seviyesine gelene kadar vergi artırılır. Bu sayede devlet, bütçe üzerindeki yükü dengelemeye çalışır.
