Türkiye’de emeklilik sistemi, EYT düzenlemesinin ardından yeniden kamuoyunun en sıcak başlıklarından biri haline geldi. 8 Eylül 1999 öncesi sigortalı olanların yaş şartı olmadan emeklilik hakkı kazanması, yalnızca bir gün sonra sigortalı olan milyonlarca kişi açısından ciddi bir yaş farkını beraberinde getirdi. Bu durum, özellikle 9 Eylül 1999 sonrası sisteme giren çalışanlar için “kademeli emeklilik” talebini güçlendirdi.
EYT ile birlikte prim gün ve sigortalılık süresini dolduranlar yaş şartına takılmadan emekli olabilirken, 9 Eylül 1999’da işe başlayan kadınlar 58, erkekler ise 60 yaşını beklemek zorunda kalıyor. Uzmanlara göre bu 24 saatlik fark, bazı sigortalılar için emeklilik tarihini 15 ila 17 yıl ileriye atabiliyor. Bu tablo, adalet ve eşitlik tartışmalarını da beraberinde getiriyor.
1 Günlük Fark, Yıllarca Bekleme
Sosyal güvenlik uzmanları, 8 Eylül 1999 tarihinin emeklilik sisteminde kırılma noktası olduğunu vurguluyor. Bu tarihten önce sigortalı olanlar için uygulanan sistem ile sonrasında devreye giren yaş şartı arasında keskin bir geçiş bulunuyor. Özellikle uzun yıllar prim ödemiş ve çalışma hayatında aktif olarak yer alan kesim, bu farkın yumuşatılmasını talep ediyor.
Kademeli emeklilik modeli, bu sert geçişin daha yumuşak bir sisteme dönüştürülmesi amacıyla gündeme geliyor. Buna göre yaş şartının bir anda 58-60 seviyesine çıkması yerine, belirli bir takvim çerçevesinde kademe kademe artırılması öneriliyor.
2008 Sonrası İkinci Büyük Değişim
Emeklilik sisteminde bir diğer önemli dönüm noktası ise 1 Mayıs 2008 olarak gösteriliyor. Bu tarihten sonra yapılan düzenlemelerle emeklilik yaşı kademeli biçimde yükseltilerek 65’e kadar çıkarıldı. Böylece sadece 1999 sonrası değil, 2008 sonrası sigortalılar için de farklı bir sistem oluştu.
Uzmanlar, olası bir kademeli emeklilik düzenlemesinde 2008 sonrası sisteme girenlerin de dikkate alınması gerektiğini belirtiyor. Aksi halde yeni bir düzenlemenin farklı bir kesim için yeni bir adaletsizlik yaratabileceği ifade ediliyor.
Kademeli Emeklilikte Öne Çıkan Şartlar
Ekonomi ve sosyal güvenlik uzmanlarına göre, kademeli emekliliğin hayata geçirilebilmesi için bazı temel kriterlerin sağlanması gerekiyor. Bunların başında mevcut EYT düzenlemesine dokunulmaması geliyor. Ayrıca sistemin ani yaş sıçramasını yumuşatması, ancak erken yaşta emekliliği teşvik etmemesi gerektiği vurgulanıyor.
Bunun yanında maliyet hesabının şeffaf biçimde yapılması, bütçe dengelerinin korunması ve sosyal güvenlik sisteminin sürdürülebilirliğinin gözetilmesi de kritik başlıklar arasında yer alıyor. Geçiş sürecinin açık ve net şekilde tanımlanması ise olası kafa karışıklıklarının önüne geçilmesi açısından önem taşıyor.
Yaklaşık 4 Milyon Kişi Beklemede
Tahminlere göre 9 Eylül 1999 sonrası sigortalı olan yaklaşık 3 milyon 800 bin ila 4 milyon kişi, olası bir kademeli emeklilik düzenlemesini yakından takip ediyor. Özellikle seçim sürecine doğru bu başlığın daha sık gündeme gelmesi bekleniyor.
Uzmanlar, emeklilikte adalet tartışmalarının kamuoyunda güçlü bir karşılık bulduğunu belirtirken, mali disiplin ve bütçe gerçeklerinin de göz ardı edilmemesi gerektiğine dikkat çekiyor. Kademeli emeklilikle ilgili resmi bir taslak henüz açıklanmış değil, ancak önümüzdeki dönemde konunun siyasi ve ekonomik gündemde daha fazla yer bulması bekleniyor.
