Haziran 2025’te yaşanan 12 günlük savaşın ardından İran yeniden ABD ve İsrail ile gerilim yaşadı. İsrail ve ABD, İran’ın dini lideri Ali Hamaney’in öldürüldüğünü iddia ederken, Tahran yönetimi Hamaney’in güvende olduğunu açıkladı. Bu gelişmeler sonrası “Ali Hamaney kimdir?”, “Ali Hamaney kaç yaşında?”, “Ali Hamaney nereli?” soruları yeniden gündeme geldi.
Ali Hamaney’in Hayatı
Ali Hamaney, 19 Nisan 1939 tarihinde İran’ın Meşhed kentinde dünyaya geldi. Aslen Tebrizli bir aileden gelen Hamaney’in baba tarafı İran Türklerindendir. Din adamı bir babanın oğlu olan Hamaney, küçük yaşta dini eğitim almaya başladı. Meşhed ve Irak’ın Necef kentinde eğitim gördü. Daha sonra İran’ın dini merkezi Kum’da eğitimine devam etti ve burada İran İslam Devrimi’nin lideri Ruhullah Humeyni ile tanıştı.
Şah Dönemi ve Devrim Süreci
İran’da Şah Muhammed Rıza Pehlevi yönetimine karşı muhalif faaliyetlerde bulunan Hamaney, Humeyni’nin sürgünde olduğu yıllarda onun fikirlerini yaydı. Bu nedenle Şah rejimi tarafından defalarca gözaltına alındı ve işkence gördü.
1979 yılında İran İslam Devrimi gerçekleşti. Humeyni’nin ülkeye dönmesiyle İran’da İslam Cumhuriyeti kuruldu. Hamaney, devrim sonrası süreçte Devrim Konseyi’nde görev aldı, milletvekilliği yaptı ve savunma bakan yardımcılığı görevini üstlendi.
Suikast Girişimi ve Cumhurbaşkanlığı
1981 yılında camide yaptığı bir konuşma sırasında suikast girişimine uğrayan Ali Hamaney ağır yaralandı ve sağ kolu felç kaldı. Aynı yıl yapılan seçimlerde yüzde 95’in üzerinde oy alarak İran Cumhurbaşkanı seçildi.
Hamaney’in cumhurbaşkanlığı dönemi, 1980-1988 yılları arasındaki İran-Irak Savaşı gölgesinde geçti. Bu savaş, yüz binlerce insanın hayatını kaybetmesine neden oldu.
İran’ın Dini Lideri Oluşu
1989 yılında Humeyni’nin vefatının ardından Uzmanlar Meclisi tarafından İran’ın yeni dini lideri seçildi. Bu görev, İran’daki en yüksek siyasi ve dini makam olan “Dini Liderlik” makamıdır.
Ali Hamaney’in dini liderliği döneminde ordu, yargı ve devlet medyası üzerinde belirleyici yetkilere sahip olduğu biliniyor. Özellikle Devrim Muhafızları üzerindeki etkisi, İran siyasetindeki gücünü pekiştirdi.
Direniş Ekseni ve Bölgesel Politika
Ali Hamaney döneminde İran, ABD ve İsrail’e karşı “direniş ekseni” olarak adlandırılan bölgesel stratejiyi benimsedi. Bu kapsamda Lübnan’daki Hizbullah, Yemen’deki Husiler ve Irak’taki Şii milislerle yakın ilişkiler kuruldu.
İran Devrim Muhafızları Kudüs Gücü Komutanı Kasım Süleymani, 2020 yılında ABD saldırısında hayatını kaybetti. Bu olay, İran-ABD gerilimini daha da artırdı.
Nükleer Anlaşma ve ABD ile Gerilim
İran’ın nükleer programı, Batı ile ilişkilerde en kritik başlıklardan biri oldu. 2015 yılında İran ile Batılı ülkeler arasında nükleer anlaşma imzalandı. Ancak 2018’de dönemin ABD Başkanı Donald Trump anlaşmadan çekildi. Bu gelişme sonrası yaptırımlar yeniden devreye girdi ve İran ekonomisi ağır baskı altına girdi.
Ali Hamaney kimdir, kaç yaşında, nereli ve siyasi geçmişi nedir?
1939 doğumlu olan Ali Hamaney, 1989’dan bu yana İran’ın dini lideri olarak ülkenin en yetkili ismi konumundadır. İran’ın iç ve dış politikasında son sözü söyleyen kişi olarak onlarca yıldır ülke yönetiminde belirleyici rol oynamaktadır.
