Türkiye, susuzluk ve su krizleriyle mücadele ederken, Afşin-Elbistan’da kritik bir su israfı yaşanıyor. Bilimsel çalışmalar ve yerinde incelemeler, bölgede yeraltından çekilen tatlı suyun, ne güncel yağışlardan ne de doğal kaynaklardan beslenmediğini, milyonlarca yıl önce oluşmuş rezervlerden geldiğini ortaya koyuyor.
EÜAŞ verilerine göre, Türkiye’nin en büyük linyit rezervlerinden biri olan Kışla köy Linyit Sahası’nda 1980–2019 yılları arasında 415 milyon ton linyit çıkarıldı ve bu süreçte yeraltından 1,48 milyar metreküp su çekildi. Bu miktar, Adatepe Barajı’nın 500 milyon metreküplük kapasitesinin neredeyse üç katı. Ceyhan Nehri ile karşılaştırıldığında ise, yıllık çekilen 44 milyon metreküp su, nehrin yıllık akışının üçte biri kadar.
Bilim insanları ve çevre uzmanları, “susuzlaştırma” adı verilen uygulamanın yalnızca madeni kuru tutmak için yapıldığını ve suyun hiçbir kamu yararı gözetilmeden kanallara yönlendirildiğini belirtiyor. Afşin-Elbistan havzasındaki yeraltı suları, jeolojik olarak izole ve yenilenmesi neredeyse imkânsız rezervlerden oluşuyor. Bu durum hem ekolojik hem de kamusal risk oluşturuyor.
Kömür sahasından çekilen suların, milyonlarca yıl önceki çökellere hapsolduğunu belirten Candoğan, “Alanın her yerinde sayısız kuyu açılmış. Yeraltı suyu çekiliyor, kanallara bırakılıyor. Su ilk çıktığı yerde tertemiz. Sonra kanala, oradan çaya, oradan Ceyhan’a, oradan Akdeniz’e akıyor.” dedi.
Ülkenin diğer bölgelerinde kuraklık ve su krizleri kapıda. İzmir’de Tahtalı Barajı kritik seviyede, Gördes Barajı ise neredeyse boş. Günlük 700 bin metreküp suya ihtiyaç duyan şehirde su kesintileri gündemde.
Oysa Afşin-Elbistan’da, sadece linyit üretimi için yılda 105 milyon metreküp yeraltı suyu boşuna kullanılıyor. Bu sular içme, sulama veya sanayi için kullanılmıyor; tamamen dışarı aktarılıyor. Bu tablo, Türkiye’nin su politikalarının plansız ve çarpık olduğunu gözler önüne seriyor.
Sahada yapılan keşiflerde, santral alanında sayısız kuyu ile yeraltı suyunun kanallara aktarıldığı belirlendi. Toprak ve hava kirliliği, yetersiz ağaçlandırma çalışmaları ve suyun verimli kullanılmaması, bölgedeki çevresel tahribatı büyütüyor.
Uzmanlar, Afşin-Elbistan’daki susuzlaştırmanın yalnızca bugünün değil, geleceğin su kaynaklarını da tehdit ettiğini vurguluyor. Yeraltı suyu rezervlerinin tükenmesi, önümüzdeki yıllarda tarım, içme suyu ve ekosistem üzerinde ciddi riskler oluşturacak.
Kritik Uyarılar ve Gelecek Riskleri
Bilimsel projeksiyonlar, Ceyhan Havzası’nda 2061-2070 döneminde yağışın yüzde 22 azalacağını gösteriyor. Mevcut ve planlanan termik santral ünitelerinin su tüketimi, havzanın su potansiyeli üzerinde kritik baskılar oluşturacak. Uzmanlar, kontrolsüz yeraltı suyu çekiminin sadece Afşin-Elbistan’da değil, tüm Türkiye’de benzer riskler yaratabileceğine dikkat çekiyor.
Afşin-Elbistan’daki tablo, Türkiye’nin su yönetiminde merkezi politikaların eksikliğini, kurumsal koordinasyonsuzluğu ve doğal kaynakların stratejik olarak korunmadığını açıkça ortaya koyuyor.
